Boete voor delict waar eigenlijk tot wel zes jaar cel op staat: Kamer baalt van geheim plan, maar het moet maar

[noumoe]

https://www.ad.nl/politiek/boete-voor-d ... ~aaab1848/

Boete voor delict waar eigenlijk tot wel zes jaar cel op staat: Kamer baalt van geheim plan, maar het moet maar
Via een geheime koerswijziging besloot het Openbaar Ministerie onlangs vaker zélf straffen op te leggen, buiten de rechter om. Dat helpt bij het overschot aan rechtszaken, maar levert ook lichtere straffen op. Het zit de Tweede Kamer niet lekker, maar een alternatief is er niet.

Tobias den Hartog 08-04-25

In januari, op een zaterdagochtend, werd intern bij het Openbaar Ministerie een nieuwe ‘werkinstructie’ rondgemaild. De strekking: we gaan vaker zélf straffen uitdelen - boetes, taakstraffen - in plaats van rechtszaken voor te leggen aan de rechter. Het idee erachter: de rechtspraak zit nu al verstopt, er zijn te weinig rechters, het OM is onderbemand.

Feitelijk gezien mág het Openbaar Ministerie dat, volgens een wet uit 2008, bij ‘relatief lichtere misdrijven’. Maar de koerswijziging zit hem hierin: het OM gaat het ook doen bij delicten waar tot wel zes jaar cel op staat. Nu al legt het OM in 15 procent van alle zaken (ongeveer 100.000) zelf een straf op, daar komen naar schatting 2500 zaken bij.

Woede na koerswijziging
Toen de geheime koerswijziging uitlekte, wekte dat woede. Kamerleden toonden zich overvallen (‘Mag dit zomaar?’), rechters voelden zich gepasseerd. Er bleek ‘geen enkel overleg’ te zijn gevoerd met de rechterlijke macht.

De Raad voor de Rechtspraak spreekt van een alleingang door het OM en van een ‘ondergraving van de positie van de rechter’. En: is het wenselijk om mishandeling, het bezit van kinderporno, drugs, vernieling, diefstal of openlijke geweldpleging zonder rechtszaak af te doen? De vraag is nu: gaat de Tweede Kamer er alsnog een rem op gooien?

Waarschijnlijk niet, bleek dinsdagavond tijdens een debat. De bezwaren tegen het OM-plan zijn talrijk, ook vanuit de coalitiepartijen. Jesse Six Dijkstra (NSC) vindt dat de ‘rechter buitenspel’ wordt gezet.

En volgens Marieke Wijen-Nass (BBB) levert het lichtere straffen op; het OM mag bijvoorbeeld géén celstraf opleggen, alleen boetes en taakstraffen. ,,Dat is in sommige gevallen niet uit te leggen aan slachtoffers, als daders met een boete wegkomen.” PVV’er Emiel van Dijk: ,,Wat moeten burgers ervan denken als tuig niet meer de bak indraait?”

Gênant
Het is extra gênant, omdat deze coalitie - en dit kabinet - ‘zwaardere straffen’ hadden beloofd. Maar de praktijk is dat gedetineerden veertien dagen vóór het einde van hun straf worden vrijgelaten vanwege cellentekort.

Maar de VVD, toch de zelfverklaarde law&order-partij, schetst dat er geen keuze is. Rechtbanken kunnen het aantal zaken niet aan, het OM evenmin. In 2022 moesten nog 1500 zaken worden geseponeerd, zoals dat heet. Ze hadden te lang liggen verstoffen op een plank, daders gingen vrijuit.

VVD’er Ingrid Michon-Derkzen: ,,De kwestie is dus niet zwaarder straffen of niet. De kwestie is: een straf van het OM of géén straf.”

Noodzakelijk kwaad
Kortom: het moet maar, is het idee bij een meerderheid van de Tweede Kamer. En het OM is niet doof voor de kritiek: het begint met het uitdelen van straffen bij vermogensdelicten, ofwel: vooral bij diefstal of oplichting.

Minister David van Weel (VVD, Justitie) blijft achter het middel staan. ,,Het is simpelweg niet mogelijk álle zaken voor de rechter te brengen. Op deze manier komen mínder criminelen weg zonder straf.”

Van Weel probeert de grootste critici in de Kamer - NSC, BBB, GroenLinks-PvdA, Ja21 - te sussen door evaluaties en onderzoeken te beloven. Maar echt nodig is dat niet. Noodzakelijk kwaad of niet: het OM kan door.