Groep landen onder leiding van Nederland wil sneller stoppen met olie en gas

[noumoe]

Groep landen onder leiding van Nederland wil sneller stoppen met olie en gas

Ruim vijftig landen komen deze week samen in Colombia om over een toekomst zonder olie, kolen en gas te praten. Lukt het deze coalition of the willing wél om ambitieuze afspraken voor het klimaat te maken? De tijdgeest werkt in ieder geval in hun voordeel.
Elk jaar laait de kritiek weer op dat klimaattoppen weinig opleveren. De grootste frustratie is dat het de wereld maar niet lukt om stevige afspraken te maken op het gebied van fossiele brandstoffen, de grootste aanjagers van klimaatopwarming. Insiders weten hoe ingewikkeld het is als 195 verschillende landen het eens moeten worden, maar voor de rest van de wereld blijft dat onbegrijpelijk.

Er is één uitzondering: de klimaattop in Dubai in 2023. Daar belandde voor het eerst een zin in de eindtekst waarin stond dat de wereld zal afstappen van fossiele brandstoffen.

De klimaatcoalitie kondigde vorig jaar op de klimaattop in Brazilië aan dat zij een nieuw overleg wilde starten. Meer dan tachtig landen ondertekenden toen een voorstel om geleidelijk te stoppen met olie, kolen en gas. In Colombia willen ze daar dus op voortbouwen door te bespreken hoe ze kunnen beginnen.

Nederland en Colombia zijn de initiatiefnemers van de internationale top, die vrijdag begint in de Colombiaanse plaats Santa Marta en tot woensdag duurt. Anders dan bij een klimaattop is de conferentie buiten de Verenigde Naties om georganiseerd. Volgens betrokken ambtenaren wordt er daarom ook niet onderhandeld. Het idee is om eerst een gesprek te voeren onder gelijkgestemde, ambitieuze landen, zonder dwarsliggers.

Lobbyisten zijn niet welkom
Het idee voor de conferentie komt van Colombia. Dat is opvallend, want het land is een van de grootste olie-exporteurs uit de regio. Ook de prominente rol van Nederland valt op, gezien het klimaat niet bovenaan de prioriteitenlijst stond van kabinet-Schoof (dat zat toen het initiatief startte). Toch heeft voormalig klimaatminister Sophie Hermans (VVD) het initiatief doorgezet. Zij heeft vaker gehamerd op de voordelen van schone energie van eigen bodem.

Tussen de landen die samenkomen in Colombia zitten olieconsumenten én producenten, waaronder de Europese Unie, het Verenigd Koninkrijk, Turkije, Nigeria, Australië en Brazilië. De landen vormen samen een derde van de wereldwijde vraag en een vijfde van de productie. China, Rusland, Saoedi-Arabië en de Golfstaten ontbreken op de gastenlijst.

Ook lobbyisten van fossiele bedrijven zijn niet aanwezig. Die zijn niet welkom, benadrukt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Er zou vooraf zijn gescreend. De organisatie verwacht verder 2.500 vertegenwoordigers van ngo's, de wetenschap en inheemse bevolkingsgroepen: mensen die normaal gesproken niet aan de onderhandelingstafel zitten.

Oorlog legt pijnlijke waarheid bloot
De oorlog in Iran en de daaropvolgende energiecrisis geven het doel van de conferentie een impuls, denken experts. Niet eerder werd zo duidelijk dat de wereld op een energiesysteem leunt dat niet alleen schadelijk is voor de planeet, maar ook kwetsbaar is voor onvoorspelbare acties van wereldleiders.

Daardoor is er een steeds breder besef dat schone energie ook strategisch gezien van belang is. Verschillende landen spelen daarop in met beleidsmaatregelen, zoals de EU en het Verenigd Koninkrijk. Ook Nederland presenteerde een plan.

"Tegelijkertijd zien we een push terug naar fossiele brandstoffen", zegt Joyeeta Gupta, hoogleraar milieu en ontwikkeling. Ze stuurde meerdere adviezen in naar de organisatie. "Als landen geen olie krijgen, moeten ze andere oplossingen zoeken." Rijke landen kunnen overstappen op schone energie, maar arme landen vallen soms terug op kolencentrales.

Gupta hoopt dat er aandacht is voor de situatie van ontwikkelingslanden, die in veel gevallen te maken hebben met hoge schulden. "Als je schulden hebt, moet je vaak fossiele brandstoffen exporteren om dollars te verdienen om die schulden af te betalen." Om dat te veranderen moet er volgens de hoogleraar ook een oplossing komen voor die economische ongelijkheid.

Als een kwart van de wereld zegt dat het wél wil stoppen met fossiele brandstoffen, is dat al een krachtig signaal, denkt Gupta, die de conferentie ook via een livestream toespreekt. "Het vermindert de vraag en vormt een tegenwicht tegen de huidige geopolitieke spanningen."

Een politiek kantelpunt
"Santa Marta is een moment. Het gaat het probleem niet oplossen, maar het kan wel de basis leggen voor wereldwijde samenwerking om fossiele brandstoffen uit te faseren", zegt Kumi Naidoo. Hij is directeur van het Fossil Fuel Treaty Initiative.

Naidoo vindt het tijd dat er niet meer om de hete brij heen wordt gedraaid. Bijvoorbeeld met een internationaal verdrag, vergelijkbaar met het non‑proliferatieverdrag voor kernwapens.

Het is niet de verwachting dat er na een paar dagen praten meteen een bindend verdrag of duidelijk afbouwplan ligt. Wel denken experts dat Santa Marta een politiek kantelpunt kan zijn naar een wereld zonder olie, kolen en gas. Ook klimaatminister Stientje van Veldhoven (D66) hoopt dat de top een signaal geeft, schreef ze in een Kamerbrief.

"We hebben dit soort initiatieven nodig", zegt Gupta. Want in een wereld die in brand lijkt te staan, is een hoopvol geluid meer dan welkom.